Desember- og orlofsuppbót

Desemberuppbót skal greiða 1. desember ár hvert en útfærsluákvæði eru mismunandi eftir kjarasamningum félagsins:

Ríki og Reykjavíkurborg
Starfsfólk sem er við störf í fyrstu viku nóvembermánaðar skal fá greidda persónuuppbót 1. desember ár hvert miðað við fullt starf tímabilið 1. janúar til 31. október. Persónuuppbót er föst krónutala og tekur ekki hækkunum samkvæmt öðrum ákvæðum kjarasamningsins. Á uppbótina reiknast ekki orlofsfé.

Hafi starfsfólk gegnt hlutastarfi eða unnið hluta úr ári, skal það fá greitt miðað við starfshlutfall á framangreindu tímabili. Á sama hátt skal einnig starfsfólk sem látið hefur af starfi en starfað hefur samfellt í a.m.k. 3 mánuði (13 vikur) á árinu, fá greidda uppbót í desember miðað við starfstíma og starfshlutfall. Sama gildir þótt starfsfólk sé frá störfum vegna veikinda eftir að greiðsluskyldu stofnunar lýkur eða í allt að 6 mánuði vegna fæðingarorlofs (fæðingarorlof reiknast til starfstíma hjá opinberu starfsfólki).

Samband íslenskra sveitarfélaga
Starfsfólk í fullu starfi fær greidda persónuuppbót 1. desember ár hvert. Með fullu starfi er átt við 100% starf tímabilið 1. janúar til 30. nóvember sama ár.

Hafi starfsfólk gegnt hlutastarfi eða starfað hluta úr ári, skal viðkomandi fá greitt miðað við starfshlutfall og/eða starfstíma, þó þannig að viðkomandi hafi starfað samfellt a.m.k. frá 1. september það ár. Starfsfólk sem lætur af störfum á árinu en hafði þá starfað samfellt í a.m.k. 6 mánuði skal einnig fá greidda persónuuppbót miðað við starfstíma og starfshlutfall á árinu. Hlutfall skv. þessari málsgrein er reiknað sem hlutfall af fullri vinnu (100%) í 12 mánuði á almanaksárinu af síðast gildandi persónuuppbót.

Persónuuppbót greiðist starfsfólki sem fór á eftirlaun á árinu enda hafi þau skilað starfi er svari til a.m.k. hálfs starfsárs það ár. Sama regla gildir um þá, sem sökum heilsubrests minnka við sig starf, enda liggi fyrir um það vottorð læknis. Heildargreiðsla til eftirlaunaþega verði aldrei hærri en full persónuuppbót. Framangreind persónuuppbót er með inniföldu orlofi og greiðist sjálfstætt og án tengsla við laun.

Samtök atvinnulífsins
Starfsfólk, annað en stjórnendur, fær greidda desember- og orlofsuppbót í samræmi við aðalkjarasamning SA á almennum vinnumarkaði.  Heimilt er í ráðningarsamningi að fella uppbætur inn í mánaðarlaun starfsfólks eða semja um annan greiðsluhátt.

Starfsmenn sem eru í starfi fyrstu vikuna í desember ár hvert eiga ávallt rétt á uppbót, hlutfallslegri miðað við starfstíma og/eða starfshlutfall á almanaksárinu, 1. janúar - 31. desember.

Þeir sem hafa verið í fullu starfi allt árið eiga rétt á fullri uppbót, en þeir sem hafa unnið hlutastarf eiga rétt í samræmi við starfshlutfall. Fullt ársstarf telst vera 45 unnar vikur eða meira á almanaksárinu, fyrir utan orlof.

Eftir eins árs starf hjá sama vinnuveitanda teljast fjarvistir vegna lögbundins fæðingarorlofs til starfstíma við útreikning desember- og orlofsuppbótar. Sama gildir er kona þarf af öryggisástæðum að leggja niður störf á meðgöngutíma, sbr. reglugerð um ráðstafanir til þess að auka öryggi og heilbrigði á vinnustöðum fyrir konur sem eru þungaðar, hafa nýlega alið barn eða hafa barn á brjósti.

Uppgjör desemberuppbótar við starfslok

Hætti starfsmaður störfum fyrir fyrstu viku desember, þarf hann að hafa unnið a.m.k. 12 vikna samfellt starf á síðustu 12 mánuðum til að eiga rétt á desemberuppbót. Þá á hann rétt á að fá uppbótina greidda við starfslok, en þá hlutfallslega miðað við starfstíma og starfshlutfall.

Orlofsuppbót skal almennt greiða 1. júní ár hvert nema hjá Reykjavíkurborg er miðað við 1. maí.

Ríki, Reykjavíkurborg og Samband íslenskra sveitarfélaga
Starfsfólk sem er í starfi til 30. apríl fær greidda orlofsuppbót sem miðast við full starf allt orlofsárið (1. maí til 30. apríl). Sé viðkomandi í hlutastarfi eða í starfi hluta árs er greidda orlofsuppbótin í samræmi við starfshlutfall eða starfstíma. Orlofsuppbót er föst fjárhæð og tekur ekki breytingum samkvæmt öðrum ákvæðum kjarasamningsins. Á orlofsuppbót reiknast ekki orlofsfé.

Hafi starfsfólk látið af störfum á orlofsárinu vegna aldurs eða eftir a.m.k. 3ja mánaða (13 vikna) samfellt starfs á orlofsárinu skal viðkomandi fá greidda orlofsuppbót hlutfallslega miðað við unninn tíma og starfshlutfall. Sama gildir ef starfsfólk var frá störfum vegna veikinda eftir að greiðsluskyldu vinnuveitanda lýkur eða vegna fæðingarorlofs allt að 6 mánuðum.

Samtök atvinnulífsins
Starfsfólk, annað en stjórnendur, fá greidda desember- og orlofsuppbót í samræmi við aðalkjarasamning SA á almennum vinnumarkaði. Heimilt er í ráðningarsamningi að fella uppbætur inn í mánaðarlaun starfsfólks eða semja um annan greiðsluhátt.

Full uppbót miðast við 45 unnar vikur eða meira fyrir utan orlof. Orlofsárið er tímabilið frá 1. maí ár hvert til 30. apríl næsta ár. Orlofsdagar sem starfsmaður hefur tekið á síðasta orlofsári teljast því ekki hluti starfstíma við útreikning.

Starfsfólk í hlutastarfi fær greitt hlutfallslega. Almennt er miðað við fast hlutfall dagvinnu eða vaktavinnu.

Ath.: Tímabil orlofsuppbótarinnar reiknast ekki lengra aftur í tímann en til 1. maí síðasta árs, þar sem orlofsárið byrjar þá.

Eftir eins árs starf hjá sama vinnuveitanda teljast fjarvistir vegna lögbundins fæðingarorlofs til starfstíma við útreikning desember- og orlofsuppbótar. Sama gildir er kona þarf af öryggisástæðum að leggja niður störf á meðgöngutíma, sbr. reglugerð um ráðstafanir til þess að auka öryggi og heilbrigði á vinnustöðum fyrir konur sem eru þungaðar, hafa nýlega alið barn eða hafa barn á brjósti.

Spurt er: „Á ég rétt á desember- og orlofsuppbót ef ég dreifi fæðingarorlofi á 12 mánuði á almennum vinnumarkaði?“

Svar: Þó almennt séu ákvæði á hinum almenna vinnumarkaði sambærileg hvað þessi atriði varðar þá er ekki hægt að segja til um að svo sé í öllum tilvikum – byggir því eftirfarandi svar á kjarasamningi FÍN og SA og almennum reglum.

Fjarvistir vegna lögbundins fæðingarorlofs teljast til starfstíma við útreikning desember- og orlofsuppbótar, sbr. ákvæði 1.5.3 í kjarasamningi FÍN og SA. Jafnframt er heimilt að semja svo um að desember- og orlofsuppbót falli inn í föst mánaðarlaun. Hugtakið lögbundið fæðingarorlof er notað í tveimur merkingum, annars vegar skyldu foreldris sem fæðir barn að vera að minnsta kosti fyrsta hálfan mánuðinn eftir fæðingu barns í fæðingarorlofi (sbr. 2. mgr. 8. gr. laga nr. 144/2020 um fæðingar- og foreldraorlof) og hins vegar rétt foreldra til töku fæðingarorlofs. Á grundvelli 14. gr. laganna verður að telja að, hvað varðar starfsbundin réttindi, sé hugtakið hérna notað í síðari merkingunni.

Ávinnsla desember- og orlofsuppbóta í fæðingarorlofi byggir á rétti viðkomandi til töku fæðingarorlofs, en ekki heildartíma sem fæðingarorlof nemur. Með öðrum orðum þá gefur 6 mánaða fæðingarorlof rétt til desember- og orlofsuppbótar í samræmi við lengd þ.e. sem nemur 6 mánuðum. Þegar fæðingarorlofi er dreift á fleiri mánuði en hið lögboðna fæðingarorlofi nemur, t.d. í 12 mánuði þá er litið á svo á að sá hluti sem upp á vantar í fullt eða umsamið starfshlutfall teljist launalaust leyfi – ath. ákveðin einföldun að nota hugtakið launalaust leyfi.

•    Sem dæmi má nefna einstakling sem tekur fullt fæðingarorlof í sex mánuði en svo launalaust leyfi í 6 mánuði – samtals 12 mánuði. Slíkur ávinnur sér desember- og orlofsuppbót í samræmi við fyrstu sex mánuði í fæðingarorlofi en ekki síðari sex í launalausu leyfi.

•    Annað dæmi má nefna einstakling sem dreifir fæðingarorlofi þannig að viðkomandi nýtur 50% fæðingarorlofs í 12 mánuði en vinnur ekki samhliða því og telst því 50% sem launalaust leyfi. Slíkur ávinnur sér desember- og orlofsuppbót alla 12 mánuðina en eingöngu sem nemur 50%, þ.e. sem nemur hlutafalli fæðingarorlofs.

Grundvöllur réttar til desemberuppbótar byggir á að starfsfólk hafi verið samfellt í starfi hjá atvinnurekanda í 12 vikur á síðustu 12 mánuðum eða séu í starfi í fyrstu viku í desember. Útreikningur desemberuppbótar byggir á starfshlutfalli og starfstíma á ávinnslutíma. Fullt ársstarf telst í þessum skilningi 45 unnar vikur eða meira fyrir utan orlof m.v. 100% starfshlutfall. Meginreglan er að uppgjörstímabil desemberuppbótar sé almanaksárið en heimilt er að semja um að uppgjörstímabil sé frá 1. desember til 30. nóvember ár hvert. Getur því skipt máli hvernig um hafi verið samið og hvernig viðkomandi kjarasamningur er orðaður.

Út frá framangreindu og viðkomandi teljist vera í starfi í skilningi ákvæðis 1.5.3 í kjarasamningi FÍN og SA í það minnsta 12 vikur á síðustu 12 mánuðum og eigir því tilkall til desemberuppbótar. Ath. framangreint er byggt á því að ekki hafi verið samið um að desemberuppbót sé innifalin inn í föst laun. Hafi viðkomandi dreift lögboðnu fæðingarorlofi á 12 mánuði þá telst ávinnslan vera í samræmi við það „starfshlutfall“, þ.e. 50% af 100% starfshlutfalli. Hvað varðar starfstíma og nákvæman útreikning þá skiptir máli hvert uppgjörstímabilið er, þ.e. almanaksárið eða 1. desember til 30. nóvember. Sé horft til meginreglunnar, þ.e. almanaksárið, þá skal miða ávinnslu við tímabilið 1. janúar til og með 31. desember og svo taka inn „starfshlutfallið“. Sé heimildarákvæðið notað þá er uppgjörstímabilið frá 1. desember til og með 30. nóvember.