Aðgangur að upplýsingum

Samkvæmt lögum eiga launaþegar rétt á ákveðnum upplýsingum um föst launakjör starfsmanna og æðstu stjórnenda.  Einnig er atvinnurekanda óheimilt að láta starfsmenn sína undirgangast ákvæði um launaleynd.

Úrskurðanefnd um upplýsingamál

  • Mál: 560/2014. Úrskurður frá 17. nóvember 2014
    Félag sjúkraþjálfara kærði afgreiðslu landlæknis á beiðni þess um upplýsingar um nöfn þeirra sem hefðu starfað fyrir embættið á tilteknu tímabili. Nefndin taldi kæranda hafa átt rétt á að fá  upplýsingar um föst launakjör starfsmanna og æðstu stjórnenda. Því hafi landlækni verið skylt að veita honum upplýsingar um nöfn og starfssvið þeirra starfsmanna sem störfuðu hjá embættinu á umræddu árabili, og um föst launakjör, en ekki um menntun þeirra eða stéttarfélagsaðild. Var  lagt fyrir landlækni að veita kæranda aðgang að upplýsingum um nöfn þeirra starfsmanna sem störfuðu hjá embættinu á árunum 2011, 2012 og 2013 - um föst launakjör þeirra og starfssvið.

Afnám launaleyndar

Launaleynd hefur verið talin vera ein af ástæðum þess að launamunur kynjanna er viðvarandi. Til þess að vinna gegn þessu er í jafnréttislögunum nú kveðið á um það í 19. gr. að launafólki sé tryggður réttur til þess að skýra frá launakjörum sínum ef það svo kýs. Þetta þýðir að atvinnurekendur geta ekki krafist þess af starfsfólki sínu að það sem sig undir ákvæði um launaleynd. Slík samningsákvæði eru óheimil og hafa því ekki gildi. Þetta ákvæði er mikil bót frá því sem var, en þó alls ekki nægjanlegt til þess að afnema launaleynd í raun. Til þess þyrfti að kveða með einhverjum hætti á um skyldu atvinnurekanda til að hafa launaupplýsingar „uppi á borðinu“ , hafa gagnsæi varðandi laun og launakjör. Vonandi verður það gert við næstu endurskoðun jafnréttislaga.    Sjá nánar vef Jafnréttisstofu.

  •  Lög nr. 10/2008, 19. gr. Launajafnrétti.
     Konum og körlum er starfa hjá sama atvinnurekanda skulu greidd jöfn laun og skulu njóta sömu kjara fyrir sömu eða jafnverðmæt störf.
     Með jöfnum launum er átt við að laun skulu ákveðin á sama hátt fyrir konur og karla. Skulu þau viðmið sem lögð eru til grundvallar launaákvörðun ekki fela í sér kynjamismunun.
     Starfsmönnum skal ávallt heimilt að skýra frá launakjörum sínum ef þeir kjósa svo.
     [Ráðherra er heimilt að setja reglugerð1) um nánari framkvæmd þessa ákvæðis, þar á meðal um innleiðingu staðals um launajafnrétti, svo sem varðandi hæfniskröfur til vottunarstofa og framkvæmd jafnlaunavottunar.]2)